28 Haziran 2014
ULUSLARARASI DÜZEYDE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ HAYAL DEĞİLDİR
Bu haftadan başlayarak her cumartesi günü burada, “Adaletin İş Yüzü” köşesinde Evrensel okurlarıyla birlikte olacağız. Çalışma (İş) yaşamını ilgilendiren konuları kaleme almaya, görünenin arka yüzündeki hukuki ve sosyal boyutu ortaya çıkarmaya, bunun günlük çalışma hayatına yansımasının hukuki ve sosyal dayanaklarını sizlerle paylaşmaya çalışacağım.
Merhaba.
Bu haftadan başlayarak her cumartesi günü burada, “Adaletin İş Yüzü” köşesinde Evrensel okurlarıyla birlikte olacağız. Çalışma (İş) yaşamını ilgilendiren konuları kaleme almaya, görünenin arka yüzündeki hukuki ve sosyal boyutu ortaya çıkarmaya, bunun günlük çalışma hayatına yansımasının hukuki ve sosyal dayanaklarını sizlerle paylaşmaya çalışacağım.
Buradaki ilk köşe yazıma müjdeli bir haberle başlamak istedim.
Yargıtay, gemiadamlarının ücret ve fazla çalışma ücretlerinin, Uluslararası Taşıma İşçileri Federasyonu’nun (ITF) yaptığı sözleşmeye göre belirlenebileceğine karar verdi.
Yargıtay E. 2012/10899 E., 2014/17601 K, 02.06.2014 tarihli kararıyla Malta bandıralı Türk donatana (gemisini deniz ticaretinde kullanan gemi sahibi) ait gemide çalışan işçilerin ücret ve fazla çalışma ücretlerinin belirlenmesinde,Uluslararası Taşıma İşçileri Federasyonu’nun (ITF) yaptığı sözleşmenin geçerli olduğuna karar verdi.
Bu kararla birlikte uluslararası düzeyde toplu iş sözleşmesi hayal olmaktan çıkmıştır.
Deniz İş Yasası’nın 2. maddesine göre “gemiadamı” şöyle tanımlanıyor: “Bir hizmet aktine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfalarla diğer kimselere ‘gemiadamı’ denir.”
Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu (ITF) 148 ülkede 4 milyon ulaştırma işçisini kapsıyor. Taşımacılık sektörüyle ilgili istihdam, çalışma koşulları ve emniyet konuları hakkında kararlar alan, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) gibi kuruluşlar içinde faaliyet göstererek taşımacılık işçilerinin çıkarlarını temsil eden bir örgüt.
Yargıtay E. 2012/10899 E., 2014/17601 K, 02.06.2014 tarihli Malta bandıralı Türk donatana ait gemi çalışanlarıyla ilgili kararına göre olayın özet gelişimi şöyle:
1. Malta Bayraklı M/V Nesrin Aksoy gemisinde işçilerle yapılan belirsiz süreli hizmet akdi ile fazla mesai ücreti dahil 1.150,00 TL ücret belirlendi.
2. Geminin Finlandiya devleti Kaskinen limanında bulunduğu sırada işçiler gemide kendilerine verilen ücret ve fazla çalışma ücretlerinin Uluslararası Taşıma İşçileri Federasyonu’nun (ITF) belirlediği ücretten çok düşük olduğunu belirterek ITF yetkililerini gemiye çağırdılar.
3. ITF yetkilileri, gemiadamlarına ödenen fazla çalışma dahil 1.150,00 TL ücreti fazla çalışma hariç 1.218,00 USD’ye çıkardı. Ayrıca ITF normal günler için 9 USD FM saat ücreti, cumartesi, pazar ve diğer tatil günleri çalışmaları için ise 16,20 USD ödenmesi gerektiğine karar verdi. Aksi halde geminin bağlanacağı söylendi.
4. Kaptan gemiyi bağlatmamak için işçilerin fark ücretlerini ITF tarafından yapılan sözleşmeye göre belirleyip ödedi.
5. Ancak gemi limandan ayrılınca kaptan, ITF’ye göre ödediği fark ücretlerini işçilerden geri istedi. Geri vermeyi kabul etmeyen işçiler işten çıkarılıp haklarında, ödenen ücretlerin geri ödenmesi için dava açıldı.
6. Yerel mahkeme işçiler aleyhine karar vererek ITF’nin yaptığı sözleşmenin bağlayıcı olmadığına, işçilerin bu sözleşmeye göre aldıkları ücretleri ödemeleri gerektiğine karar verdi.
7. Yargıtay 9. HD. yerel mahkemenin kararını işçiler lehine bozdu. Yargıtay’ın E. 2012/10899 E., 2014/17601 K, 02.06.2014 tarihli kararı şöyle:
“Somut uyuşmazlıkta davalının çalıştığı gemi Malta devlet bayrağı taşıdığından, elverişli bayrak olması nedeni ile bu gemi Uluslararası Taşıma İşçileri Federasyonu’nun denetimine tabidir.”… “Kısaca davalı gemiadamı adına federasyon tarafından davacı işvereni temsilen gemi kaptanı ile yapılan sözleşmeler geçerlidir ve işvereni bağladığından bir sebebe dayanmaktadır. İşveren davalı işçiye ödediği ücretleri geri isteyemez. Ortada sebepsiz ve hataen yapılan bir ödeme bulunmamaktadır. Davanın reddi yerine hatalı gerekçe ile kabulü hatalıdır.”
Yargıtay’ın bu kararıyla birlikte uluslararası bir kuruluşun yapmış olduğu sözleşmenin bağlayıcılığı hukuken tanınmıştır. Bu kararla Türkiye’de de uluslararası düzeyde toplu iş sözleşmesi yapmanın hukuken olanaklı olduğu belirlenmiştir.
Çokuluslu şirketlerde birden fazla ülkede çalışan işçileri kapsayacak şekilde toplu iş sözleşmeleri artık en azından hukuken olanaksız değildir.
