Emeğin Gücü, Emekçinin Yanındayız...
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
03 Aralık 2013
TÜRKİYE’DE TÜTÜN

Türkiye’nin toplumsal ve ekonomik gelişiminin dönüm noktalarını, emperyalizmle zaman içindeki ilişkilerini, birikim rejimindeki (dolayısıyla halk sınıflarının kaderlerindeki) dönüşümlerin aşamalarını temsil eden tek bir üretim kolu (ürün) seçilecekse, belki de en uygunu tütün olmalıdır.

TÜRKİYE’DE TÜTÜN
Türkiye’nin toplumsal ve ekonomik gelişiminin dönüm noktalarını, emperyalizmle zaman içindeki ilişkilerini, birikim rejimindeki (dolayısıyla halk sınıflarının kaderlerindeki) dönüşümlerin aşamalarını temsil eden tek bir üretim kolu (ürün) seçilecekse, belki de en uygunu tütün olmalıdır.
 
Nedenlere bakalım: Kamu maliyesinin daima en verimli gelir kaynaklarından biri, tütün olmuştur. Otuz yıl öncesine kadar ihraç gelirlerinin ön sırasında gelmiştir ve esasen dünya ham madde ticaretinin önemli bir ürünüdür. Bu bakımdan Türkiye’yi dış dünyaya, emperyalizme bağlayan halkalardan biri olarak öne çıkar. Yakın geçmişe kadar hem yüzbinlerce küçük çiftçinin ana geçim kaynağı olmuş; hem de Cumhuriyet’in ilk sanayi kollarından biri olarak genç işçi sınıfının oluşumunda ön planda rol oynamıştır.
 
Tütünden söz etmemin nedeni ise, Nuray Ertürk Keskin ve Melda Yaman’ın kitabına dikkat çekmektir: Türkiye’de Tütün: Reji’den TEKEL’e; TEKEL’den Bugüne, (NotaBene, 2013)… Konu üzerinde dört başı mamur bir yapıttan söz ediyorum.
 
Konu çok yönlüdür. Politik iktisadı, tarihi, siyaseti, sosyolojiyi ilgilendirdiği için disiplinler-arası bir perspektife gereksinim duyar. Dünya ekonomisinde sanayi/ham madde işbölümünün oluşumunu yansıtır; dev şirketlerce denetlenen bir dış ticaret ağının içinde yer alır; sermaye ihracının tipik hedeflerinden biridir; bu nedenlerle (ve politik uzantılarıyla birlikte) emperyalizm sorunsalı içinde yer alır. Piyasa için üretim yapan küçük üreticiliğe dayanır ve bu üretim ilişkisini oluşturan sınıfsal çözümlemeleri, çiftçi ile tefeci/tüccar (veya ticarî/finansal sermaye) arasındaki bölüşüm karşıtlıkları çerçevesinde içermesi gerekir.
 
Bu gündem, bence, Marksist bir perspektifi gerekli kılıyor. Türkiye’de Tütün de Marksist bir çalışmadır ve bu gerekli koşulu hakkıyla yerine getirmiştir.
 
Marksist bakış açısı gereklidir; ama yeterli değildir. “Yeterlilik”, öncelikle bilgi malzemesiyle ilgilidir. Yazarlar, Tübitak desteğinden yararlanarak Fransa Ulusal Arşivi, Fransa Anadolu Araştırma Enstitüsü, Başbakanlık Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivleri, Düyun-u Umumiye ve Reji belgelerine ulaşmışlar. Bu zengin kaynaklara, çeşitli yayınları, araştırmaları ve Samsun’da yaptıkları görüşmeleri eklemişler.
 
Keskin ve Yaman, Türki-ye’de Tütün’ün öyküsünü, Osmanlı İmparatorluğu’nun 19. yüzyılı ile başlatıyorlar ve tütünün izlerini sürerek Türkiye’nin toplumsal tarihine ışık tutuyorlar. İmparatorluğun bir yarı-sömürgeye dönüşümünü Reji düzeni; Cumhuriyet’in ekonomik bağımsızlık ve sanayileşme arayışlarını TEKEL modeli; neo-liberalizme geçişi ise desteklemenin tasfiyesi ve özelleştirme temsil edecektir. İlginçtir ki, bu öykünün yazılmasını sağlayan zengin kaynaklar, bu son dönem söz konusu olunca yazarlardan sakınılmıştır. Özelleştirme sürecinin ayrıntılarına ilişkin başvuruları Özelleştirme İdaresi Başkanlığı “söz konusu evrakların kamusal erişime kapalı olduğu” gerekçesiyle reddetmiş; TEKEL’in tütün-sigara üretimini devralan çokuluslu dev şirket (BAT) ise yanıtsız bırakmıştır. Açıktır ki, gizlilik, güncel kirliliği ört-bas etmektedir.
 
Yazarlar zengin ayrıntılarla anlatıp çözümledikleri her aşamayı yerele, yani Samsun’a da taşıyorlar. Kitap, bu nedenle “Tekel’in özelleştirilmesi sonrasındaki Samsun” ile tamamlanıyor. Bu son bahis, Tekel işçilerinin Samsun ve Türkiye direnişlerini kapsayacak ve “BAT’ta İşçi Olmak” hallerini anlatarak noktalanacaktır.
 
***
 
Nuray Ertürk Keskin ve Melda Yaman, araştırmalarını “toplumsal belleğin yeniden canlanmasına yardımcı olması” amacıyla yaptıklarını belirtiyorlar. Tütün ile bağlantılı toplumsal belleğin geçmişteki ve günümüzdeki tanıklarına da yer veriyorlar. İki örnek vereyim:
 
Tarih, 21 Mart 1883. Tütüncü köylerin muhtar ve imamlarından yirmi bir kişi tütün ticaretinin yabancı bir kumpanyaya (Reji’ye) verileceğini öğrenmişler; önlenmesi için Abdülhamite’e bir telgraf çekiyorlar: “Bir sene içinde tırnaklarımızı döğmecesine emek vererek husule getirdiğimiz tütünler bir kumpanyanın eline verilecekmiş. Artık bundan hayır memul etmek [ummak] bizim için haramdır. Zira şimdiye kadar bunların [ecnebilerin] bir işe girip kolay çıktıkları görülmemiştir.” (s.61)
 
Direnme beyhudedir. Reji kurulur. Çiftçilerin direnme yöntemi kaçakçılıktır. Kolcular, jandarma on binlerce kaçakçı öldürür (s.175). Cumhuriyet TEKEL’i kurar; yabancı sigara ithalini yasaklar. Bugünün yaşlı kadınları Samsun fabrikasındaki işçilik günlerini anmaktadırlar: “Sabah olsa da işe gitsem derdim. Beyaz önlüklerin içinde geçerdik. Kar gibi olurdu sokaklar. Bütün çalışanlar sendikalıydı. Arkadaşlık, dayanışma çok farklıydı. Çalışmayla özgürleştik. Bugün olsa yine çalışırım.” (ss.351-355)
Bu önemli ve özgün çalışma için Nuray Keskin ve Melda Yaman’a teşekkürler…
DİĞER HABERLER
GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR
GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR

Gıda fiyatları 48 aydır kesintisiz artıyor. Gıda Mühendisleri Odası, “Alım gücü düşen halk, sayıları hızla artan sağlıksız taklit ürünlere yöneliyor” uyarısında bulundu.

SİMİT BİLE ALAMAYAN BİNLERCE ÇOCUK VAR!
SİMİT BİLE ALAMAYAN BİNLERCE ÇOCUK VAR!

Yoksulluğun vurduğu çocuklar saatler boyu okullarda aç kalmak zorunda kalıyor. Ne evden yiyecek götürebiliyor ne de paraları olmadığı için kantinden bir şey alabiliyor.

NUH’UN ANKARA’DA TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANDI
NUH’UN ANKARA’DA TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANDI

Sendikamız ile Nuh’un Ankara Makarnası arasında şubat ayında başlayan yeni dönem toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşma sağlandı.

DÜNYA EMEK GÜNDEMİNDEN
DÜNYA EMEK GÜNDEMİNDEN

Dünya emek gündeminden haberler.