Emeğin Gücü, Emekçinin Yanındayız...
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
02 Şubat 2023
TÜFE’DE 2023’ÜN MADDE SEPETİ VE AĞIRLIKLAR NASIL DEĞİŞECEK?

TÜİK yarın ocak ayı TÜFE oranıyla birlikte 2023’ün madde ağırlıklarını da açıklayacak. Elektrik, doğalgaz ve akaryakıtın ağırlığı artacak. Buna karşılık otomobil, kira, ekmek gibi kalemlerin ağırlığı düşecek.

TÜFE’DE 2023’ÜN MADDE SEPETİ VE AĞIRLIKLAR NASIL DEĞİŞECEK?

Türkiye İstatistik Kurumu yarın ocak ayının TÜFE oranıyla birlikte 2023’ün madde sepetini ve ağırlıklarını da açıklayacak. Ocak ayındaki artışın ne olabileceğini yazımın diğer bölümünde irdeliyorum, zaten sürpriz bir oran beklenmiyor. Her yılbaşı için daha önem taşıyan gelişme, o yılki TÜFE’de ağırlıkların ne olacağı.

Madde sepeti çok büyük değişiklik göstermeyecektir. Listeye giren ve çıkan birkaç kalem olabilir, bu gayet normal. Önemli olan vatandaşın tüketiminde önemli yer tutan maddelerin ağırlığının ne yönde değişeceği.

Madde ağırlıklarının artıp azalmasında temel etkenlerden biri o maddenin fiyatının bir önceki yıldaki değişim oranı. O kalemin fiyatı, önceki yıldaki genel fiyat artışından yüksekse TÜFE’deki ağırlığı artıyor, tersi olunca ise azalıyor.

Başlıca kalemlerde durum ne?

TÜİK madde fiyatlarını açıklamaktan vazgeçtiği için tüm maddeler bazında bir değerlendirme yapma şansımız yok. Ama 2022 yılındaki TÜFE’nin üçte birini oluşturan 14 kalem için ağırlığın nasıl değişebileceğini görmemiz mümkün.

Geçen yılki fiyat değişimleri, bu 14 kalemin 8’inde ağırlıkların düşeceğini, 6’sında ise artış olacağını ortaya koyuyor.

Ağırlığı artacak ve düşecek kalemleri tablomuzda farklı renklerde görebilirsiniz.

TÜFE’deki ağırlığı en çok artacak kalem, (bu 14 kalem mal ve hizmet içinde) doğalgaz olacak. Doğalgaza geçen yıl tam yüzde 166 zam geldi ve bu oran genel artış oranı olan yüzde 64’ün çok üstünde.

TÜFE’deki ağırlığı artacak diğer kalemler motorin, benzin, elektrik, su ve dana eti.

Bir kez daha belirtmem gerek, bu sıraladığım kalemler 14 kalem içinde yer alanlar.

Ağırlığı azalacak olanlar…

TÜFE’deki ağırlığı azalacak kalemler arasında otomobil, kira, ekmek ve tavuk eti dikkati çekiyor. Bu kalemlerde her ne kadar fiyatlar adeta uçup gidiyorsa da geçen yılki artış oranının düşük görünmesi böyle bir sonuç doğuruyor.

Bunda 2021’in aralık ayında yapılan yüklü zamlar dolayısıyla ortaya çıkan baz etkisi çok büyük etken. Benzer bir durum geçen yıl da yaşanmış; 2021’in son ayında yapılan zamlara rağmen yılın tümündeki oran düşük kaldığı için elektrik, doğalgaz ve kiranın ağırlığı azalmıştı. Bu çarpık durumu geçen yıl 4 Şubat’ta bu köşede “Bu ağırlıklar teoride doğru ama hayatın gerçeğine aykırı” başlığıyla işlemiştim.

Duruma bakar mısınız… Otomobilin ağırlığı düşecek, insanlar parası olsa da araç bulamaz haldeyken…

Kiranın ağırlığı da düşecek, neredeyse bir maaş kiraya yetmez olmuşken…

Ekmeğin ağırlığı da aşağı çekilecek, fiyatlar koşar adım çift haneye giderken…

Kiradaki çarpıklık

Kira vatandaş için en büyük sorunların başında geliyor. Bu konuya biraz yakından bakalım.

TÜİK’e göre geçen yılki kira artışı yüzde 47 düzeyinde. Hayatın gerçeğiyle hiç mi hiç uyumlu olmasa da TÜİK kira artışını bu düzeyde hesaplıyor. Şimdi kiranın 2023 yılı endeksindeki ağırlığı da artış bu düzeyde göründüğü için geçen yıla göre azalacak. Kiranın geçen yılki TÜFE’de yüzde 4.44 olan ağırlığı daha da aşağı inecek.

TÜFE’nin yumuşak karnı kiranın ağırlığı zaten. Herkes kirada oturmuyor tabii ki, dolayısıyla hiç kira harcaması olmayan bir kesim de var. Ama yine TÜİK’in 2021 yılına ilişkin verilerine göre Türkiye’de hanelerin yüzde 28’i kirada oturuyor.

TÜFE’de geçen yıl yüzde 4.44 olan, bu yıl daha da aşağı inmesi beklenen kiraya haneler gelirlerinin yüzde 4 kadarını ayırıyor olabilir mi?

Çok basit bir hesap yapalım:

Yüzde 28’lik kesim kiraya gelirlerinin dörtte birini ayırıyor olsun, kalan yüzde 72’lik kesimin ise kira gideri yok. Her hanenin de aylık gelirinin aynı olduğunu varsayalım. Bu hesaplamaya göre bile kiranın tüm haneler bazındaki ağırlığı yüzde 7’dir. Kaldı ki başta İstanbul olmak üzere büyük kentlerde kiranın gelire oranı dörtte birin çok çok üstüne çıkmış durumda. Ama bu gerçekler ortadayken TÜİK’e göre kiranın geçen yılki TÜFE’de yüzde 4.44 ağırlığı vardı, bu yılki ağırlık ise daha da azalacak.

TÜFE’ye ilişkin eleştiride bulunurken ayakları yere sağlam basan yaklaşımlar sergilemek ve bu tür detaylara inmek, ağırlıklar konusuna yoğunlaşmak gerekir. Yani artık eskisi kadar dile getirilmiyorsa da TÜFE’nin zincirle, takozla, pinpon topuyla hesaplandığı, başta gıda maddeleri olmak üzere temel kalemlerin kapsanmadığı safsatasından kurtulmak gerekir.

YARIN BİR “ENFLASYONU DÜŞÜRDÜK” NUTKU DAHA DİNLEYECEĞİZ

Tüketici fiyatları geçen yılın ocak ayında yüzde 11.10 artmış, yıllık artış da yüzde 49’u bulmuştu. Yıllık oran, 2021’e göre daha yüksek artışlarla ekimde yüzde 86’ya dayanmış, kasımda neredeyse yatay seyretmiş, aralıkta ise hızla gerilemişti.

Gerileyen, yıllık artış oranıydı tabii ki. Yoksa fiyatlar artmaya devam ediyordu.

İstanbul Ticaret Odası’nın ocak ayındaki artışı yüzde 5.94 olarak açıklamasından sonra gözler TÜİK’in yarın ilan edeceği orana çevrildi. TÜİK’in ne açıklayacağını tahmin etmeye çalışırken İTO’nun oranını epeyce bir iskonto etmek gerek.

Yarı yarıya mı, yoksa üçte bire çekerek mi?

Hangisi olursa olsun TÜİK’in yıllık TÜFE değişimi aralık sonundaki yüzde 64’ün çok altına inecek ve klasik hale gelen bir nutuk daha dinleyeceğiz:

“Biz enflasyon düşecek demedik mi, işte görüyorsunuz…”

Şu da söylenecektir tabii ki:

“Hem de bizde raflar dolu, alışveriş canlı. Bakın Avrupa’ya, Amerika’ya, raflar boş!”

Yüzde 50’lere inilecek

Ocak ayındaki TÜFE artışı yüzde 2 olsa yıllık artış yüzde 51, ocak ayı yüzde 3 olsa yıllık artış yüzde 52 düzeyinde oluşacak.

Yani aralık sonundaki yüzde 64’e göre belirgin bir düşüş olacak.

Yüzde 85’lerden bir ayda yüzde 64’e, sonraki ay yüzde 51-52’ye…

Bu kullanılmaz olur mu, tabii ki kullanılacak, nutuk üstüne nutuk atılacak.

Yıllık orandaki gerileme fiyatların gerilemesi demek değilmiş, ne gam!

Bu matematiksel ve kağıt üstündeki gerilemeyi gerçek gibi algılamaya hazır bir kitle olduktan sonra…

KAYNAK Alaattin AKTAŞ / Ekonomim.com
DİĞER HABERLER
EFFAT KADIN KOMİTESİNE KATILDIK
EFFAT KADIN KOMİTESİNE KATILDIK

Sendikamızın da üyesi olduğu Avrupa Gıda, Tarım ve Turizm Sendikaları Federasyonu (EFFAT) Kadın Komitesi toplantısına katıldık.

ESKİDEN İŞÇİLER NASILDI?
ESKİDEN İŞÇİLER NASILDI?

Benim işçilerle doğrudan ilişkim 1972 yılında başladı. “Eski işçi” dediğimde benim bildiklerim bu yılların işçileridir. Ancak tabii ki daha öncenin işçileri de, “iyice eski işçiler” de var. 

‘EKONOMİNİN ÇARKLARI DURABİLİR’
‘EKONOMİNİN ÇARKLARI DURABİLİR’

TCMB yüzde 50 olan politika faizini sabit tuttu. “Ekonominin tüm çarkları durabilir” uyarısında bulunan Prof. Dr. Kozanoğlu “Sermaye çevrelerinden yüksek faize tepkiler yükselecek. Pusuya yatmış vaziyetteler” dedi.

GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR
GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR

Gıda fiyatları 48 aydır kesintisiz artıyor. Gıda Mühendisleri Odası, “Alım gücü düşen halk, sayıları hızla artan sağlıksız taklit ürünlere yöneliyor” uyarısında bulundu.