Kovid-19 salgını kapsamında mart ayının ortasında başlamış olan ve halk sağlığını korumak amacı güden sosyal mesafelendirme önlemleri, haziran ayının başında gevşetilmiş olsa da iktisadi hayatta önemli bir durgunluğa yol açtı. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (Betam), İTÜ Öğretim Üyesi Dr. Aysun Hızıroğlu Aygün, Bocconi Üniversitesi Doktora Öğrencisi Selin Köksal ve Betam Araştırmacısı Doç. Dr. Gökçe Uysal tarafından hazırlanan raporda “Kovid-19 salgınının hane gelirleri üzerindeki yıkıcı etkisi” ele alındı. Notun yönetici özetindeki tespitlere göre, ortalama kişisel gelir şubat ayından eylül ayına yüzde 4.5 geriledi. Benzer bir düşüş eşdeğer hane gelirlerinde de görüldü.
ÜCRETLİLERDEKİ KAYIP YÜZDE 30
Gelir kayıplarının özellikle düşük ve orta gelir seviyelerinde yoğunlaştı ve dolayısıyla gelir dağılımında bozulmaya sebep oldu. HCOVIDA’da (salgının hane halkları üzerindeki ekonomik etkilerini ölçmeyi amaçlayan anket uygulamasının kısa adı) ücret, maaş ve yevmiye geliri elde eden katılımcıların yüzde 30’u salgın sebebiyle gelirlerinin azaldığını beyan etti. Müteşebbis geliri olanlar arasında bu oranın yüzde 44 olduğu hesaplandı. Kısacası olağan koşullarda işi olan ve geçimini işiyle sağlayan haneler arasında ciddi gelir kayıpları yaşandı. Bu duruma paralel olarak hanelerin yüzde 42.7’si borçlarının arttığını bildirdi.
GIDA HARCAMASINDA ZORLANIYORUZ
Hanelerin bu gelir kayıpları karşısında harcamalarını kıstıkları, tanıdıklarından borç, işyerlerinden avans aldıkları görüldü. Devlet tarafından sağlanan sosyal yardımlar arasında en yaygın olanının doğrudan gelir destekleri olduğu kaydedildi. Katılımcıların yüzde 46.2’si doğrudan gelir desteğine başvurduğunu söyledi, yüzde 21.9’u bu destekten faydalandığını beyan etti.
Notta yer alan yoruma göre, “Veriler incelendiğinde, kamu destekleri ve haneler arası dayanışma gibi mekanizmaların, gelir kayıpları karşısında yetersiz kaldığı sonucuna varılabilir. Zira katılımcılar arasında geçim zorluğu çektiğini söyleyenlerin payı yüzde 70 seviyesine ulaşmıştır. Özellikle de gıda harcamalarında zorlananların oranının yüzde 38’e yükselmiş olması hanelerin ne kadar güç durumda olduklarına işaret etmektedir. Önümüzdeki dönemde gıda güvenliğinin daha ayrıntılı ve dikkatli olarak takip edilmesi gerekmektedir.”
KIRILGAN HANELER DESTEKLENSİN
HCOVIDA verileri, hanelerin finansal dayanıklılığının da zayıf olduğuna, beklenmedik harcamaları ödemekte zorlandıklarına ve gelir elde edemedikleri takdirde çok uzun süre dayanamayacaklarına işaret etti. Nitekim katılımcıların neredeyse yarısı önümüzdeki dönemde gelirlerinde düşüş bekliyor.
Araştırmaya göre, salgının uzamasıyla birlikte sosyal yardımlara ihtiyaç duyan hane sayısının artması bekleniyor. Kısıtlı kaynakların etkin kullanımının sağlanabilmesi için salgın koşullarında en kırılgan duruma düşen hanelerin de sıkı bir hedeflemeyle belirlenmesi ve desteklenmesi gerekiyor.
