Emeğin Gücü, Emekçinin Yanındayız...
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
11 Ocak 2024
OCAK AYI ENFLASYONUNDA ÇİFT HANE ENDİŞESİ

Doğru, çok iddialı bir orandan söz ettiğimin farkındayım. Ama mutlaka çift haneli bir düzeye çıkılacağını söylemiyorum, böyle bir endişenin varlığından söz ediyorum.

OCAK AYI ENFLASYONUNDA ÇİFT HANE ENDİŞESİ

Somut bazı veriler bir yana, şöyle bakın bir etrafınıza, bakın bir fiyatlardaki değişime! İnanılmaz değil mi…

Hem artık oran algımız da çok değişti.

Artık öyle yüzde 5’lik, 10’luk zamlar kimseyi tatmin etmiyor, “Yapmışken tam yapalım” dercesine bir yaklaşım sergileniyor. Yapan yüzde 20’den az zam yapmıyor.

Doğrusu böylesine bir zam furyası çok fazla görülmemiştir.

Özellikle hizmetler sektöründeki zamlar…

Geniş bir kesim, maliyet artışını nihai satış fiyatına yansıtabilme olanağına sahip. Bunlar maliyetteki 10 birimlik artışı sanki 15 ya da 20 birimmiş gibi nihai fiyata yansıtıyor.

Sonra da ortaya inanılmaz fiyatlar çıkıyor.

Eskiden Bodrum’daki lahmacun fiyatı pek popüler bir fiyat göstergesiydi. Şimdi sanki Türkiye’nin her yeri Bodrum oldu, bir tatil yöresi oldu; her yerde bir bardak su bile, bir bardak çay, kahve bile inanılmaz fiyatlara satılmaya başlandı. Bu durumdan şikayet eden mi var, hemen itiraz sesleri yükseliyor:

“Çayını, kahveni orada içmek zorunda mısın, lüks yerlere gidiyorsan şikayet etmeyeceksin!”

Lüks yer kavramı herkese göre değişir tabii ki ama burada temel ölçü birilerinin lüks olarak gördükleri yerlere aynı kişilerin artık gidemez hale gelmesidir.

Belli bir işin, belli bir kazancın var; hep aynı kafede çay, kahve içme, aynı restoranda dostlarınla buluşup yemek yeme alışkanlığın var, artık onu yapamıyorsun.

O mekanlar son dönemde lüks olmadı, zaten lüks değillerdi; giderek yoksullaşan sabit gelirli artık oralara gidemediği için sıradan olan bu mekanlar lüks görülmeye başlandı.

Sabit gelirliysen, çok yüksek gelirli istisnai kesim hariç, artık neredeyse yoksulsun. Fiyatını sormadan neredeyse bir bardak su bile içmiyorsun.

Hani orta direk yok oldu diyoruz ya, işte onu yaşıyoruz.

Gidişat fena…

Hani o fiyat etiketleri sabah-akşam değiştiriliyor ya, bunun temel nedeni maliyet artışları. Ne var ki dediğim gibi maliyet 10 birim artarken fiyat 15 birim de artıyor, 20 birim de, orası ayrı. Maliyet artışını istismar etmek çok yaygın.

Ama maliyet artışı olduğu da kesin.

En temel maliyet kalemlerinden biri döviz kuru. Dolar bu gidişle ocak ayı ortalamasında 30 lira olacak gibi görünüyor ve bu da aralık ayı ortalamasına göre yüzde 3.3-3.4 dolayında bir artış demek.

Bu yüksek bir oran. Dolar ay ortalaması bazında geçen yıl seçimlerden sonra haziran ve temmuzda yüzde 17 ve yüzde 15 artış gösterdi. Eğer ocak ayı belirttiğim artışla geçilirse bu son dönemin en yüksek artışı olacak.

Akaryakıtta da ÖTV kaynaklı yüksek bir artış var. Benzin, motorin ve otogaza bundan sonra zam gelmese bile ocak ayı ortalama artışı yüzde 6 dolayında gerçekleşecek. Bu oranı, üç üründeki fiyatların toplamını dikkate alarak buluyoruz. Üç ürünün ağırlıkları tabii ki farklı ama onu göz ardı ederek bir fikir vermesi yönünden bu yöntemi izliyoruz.

Bu oran da görece yüksek. Kaldı ki kurun yavaş yavaş da olsa artmasına izin veriliyor ve bu yüzden akaryakıta ay sonuna kadar yeni zamlar gelebilir. Akaryakıtın TÜFE’ye bir doğrudan etkisi var, bir de dolaylı etkisi, bu detayı da unutmamak gerek.

Geçen yılki durum

Döviz ve akaryakıtta bir de geçen yılın aynı ayına bakalım. Dolarda bu ay yüzde 3.3-3.4 düzeyinde beklenen ortalama artış, geçen yıl ocakta yalnızca yüzde 0.6 düzeyindeydi.

Akaryakıtta yüzde 6 dolayında beklenen artış da geçen yıl aynı ayda yüzde 4.3 düzeyinde gerçekleşmişti.

Perakende sektörü geçen yıl ocak ayında fiyat etiketlerini değiştirmek için bu yılki kadar ek mesai yapmamıştı. Bu yıl ise adeta sürekli ek mesai hali var.

Geçen yıl ocak ayında tüketici fiyatları yüzde 6.65 artmıştı. Maliyet unsurlarındaki artış ve enflasyon algısındaki bozulma bu yıldan çok daha az olduğu halde artış yüzde 6.65’ti.

Söyler misiniz, bu yıl ne olacak da, ne olabilir de geçen yılın altında kalınabilir?

İşte o yüzden gidişat endişe vericidir ve ocak ayındaki fiyat artışının geçen yılın temmuz ve ağustosundaki gibi yüzde 9’ları bulması, hatta ayın kalan günlerindeki duruma göre çift haneyi bile zorlaması söz konusu olabilir.

Ekonomi yönetimi de yüksek bir oran bekliyor

Ocak ayında çok yüksek bir enflasyon beklendiğini Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de bir anlamda itiraf etti. Şimşek MÜİSAD’ın geçen hafta düzenlenen yıllık değerlendirme toplantısında aynen şunları söyledi:

“Şu anda hem çekirdek, hem manşet enflasyonun son aylardaki trendi, program hedeflerimizle uyumlu gidiyor. Ocak ayı istisna, bu her sene böyledir ama trendin esas itibarıyla bozulmasını beklemiyoruz.”

Şimşek konuşmasında ocak ayında yüksek bir oran beklendiğini ifade etti ama tabii ki bir oran dile getirmedi.

İşte o oranın ne olabileceğini de biz söylüyoruz.

Çift haneyi zorlayacak bir oran şaşırtıcı olmayacak.

Enflasyon hesabı masaya bırakamamaktır!

Yurt dışında yaşamış olanlar daha iyi bilir. Yabancı film izleyenler de mutlaka görmüştür.

Bir barda, kafede ya da bir restoranda oturan biri aniden kalkması gerektiğinde cebinden bir veya birkaç banknot çıkarıp tezgaha ya da masaya bırakır ve çıkıp gider.

Çünkü fiyatı üç aşağı beş yukarı mutlaka biliyordur.

Bir yıl önceki fiyat bile aklında olsa, o da yeter. Değil bir ay öncesinin, bir yıl öncesinin fiyatı bile ne kadar değişmiştir ki; yüzde 5 mi, 6 mı, 7 mi? Yüzde 10 olsa adeta kıyamet kopar zaten.

Bunu Türkiye’de yapabilir misiniz?

Dünkü fiyat bugün çoktan değişmiştir, hele şu dönemde…

Dolayısıyla enflasyonu yüksek bir ülkede hesabı masaya bırakıp gidemezsiniz.

KAYNAK Alaattin Aktaş / Ekonomim.com
DİĞER HABERLER
ESKİDEN İŞÇİLER NASILDI?
ESKİDEN İŞÇİLER NASILDI?

Benim işçilerle doğrudan ilişkim 1972 yılında başladı. “Eski işçi” dediğimde benim bildiklerim bu yılların işçileridir. Ancak tabii ki daha öncenin işçileri de, “iyice eski işçiler” de var. 

‘EKONOMİNİN ÇARKLARI DURABİLİR’
‘EKONOMİNİN ÇARKLARI DURABİLİR’

TCMB yüzde 50 olan politika faizini sabit tuttu. “Ekonominin tüm çarkları durabilir” uyarısında bulunan Prof. Dr. Kozanoğlu “Sermaye çevrelerinden yüksek faize tepkiler yükselecek. Pusuya yatmış vaziyetteler” dedi.

GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR
GIDA FİYATLARI ARTIYOR, SAHTE ÜRÜN ÇOĞALIYOR

Gıda fiyatları 48 aydır kesintisiz artıyor. Gıda Mühendisleri Odası, “Alım gücü düşen halk, sayıları hızla artan sağlıksız taklit ürünlere yöneliyor” uyarısında bulundu.

SİMİT BİLE ALAMAYAN BİNLERCE ÇOCUK VAR!
SİMİT BİLE ALAMAYAN BİNLERCE ÇOCUK VAR!

Yoksulluğun vurduğu çocuklar saatler boyu okullarda aç kalmak zorunda kalıyor. Ne evden yiyecek götürebiliyor ne de paraları olmadığı için kantinden bir şey alabiliyor.