Emeğin Gücü, Emekçinin Yanındayız...
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
ATAKEY
FELDA IFFCO
PERFETTİ VAN MELLE
KRAFT HEİNZ
SAFE SPİCE
SAGRA
İZTARIM
DOĞANAY
KESKİNOĞLU
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Dr Oetker
Agthia
27 Ekim 2023
İŞ SÖZLEŞMESİNDE CEZAİ ŞART

Çalışma hayatımızda karşımıza sıkça çıkan uygulamalardan biri de sizin bu bahsettiğiniz cezai şart konusudur. Cezai şart maddesi iş hukukunda her ne kadar direkt olarak yer bulmasa da kaynağını Borçlar Kanunu’ndan almaktadır ve iş sözleşmelerine de sıkça konulmaktadır.

İŞ SÖZLEŞMESİNDE CEZAİ ŞART

Soru: Ben bir lojistik şirketinde işbaşı yaptım. İşbaşı yaparken bana 3 bin avroluk cezai şarttan bahsettiler. 14 günlük bir eğitim alacağımızı bunun sonucunda bize maliyeti 3 bin avro olduğunu söylediler. Sözleşmemin bir nüshasını istedim vermediler. Eğitim esnasında 2 ay, 3 ay çalışıp işten ayrılan arkadaşlarla tanıştık. Hiçbir şekilde takograf saatlerine uyulmadığı 7/24 çalıştırıldıklarını söylediler. Kişiye araç teslimi yapılırken hafta içi eve gitmenin yasak olduğu yazıyor. Bu durumlar beni aşırı derecede rahatsız etti ve bu bana iş görüşmesinde söylenmedi. İşten ayrılmak istiyorum ama bu cezai şart beni tedirgin ediyor. Nasıl bir yol takip etmem gerekir?

Cevap: Çalışma hayatımızda karşımıza sıkça çıkan uygulamalardan biri de sizin bu bahsettiğiniz cezai şart konusudur. Cezai şart maddesi iş hukukunda her ne kadar direkt olarak yer bulmasa da kaynağını Borçlar Kanunu’ndan almaktadır ve iş sözleşmelerine de sıkça konulmaktadır. Ancak bir iş sözleşmesinde yer alan cezai şart maddesinin geçerli olabilmesi elbette ki belirli koşullara bağlıdır. Yani bir başka deyişle sözleşmede yer almakla birlikte geçerliliği olmayan cezai şartın bir anlamı yoktur. O halde sizin somut olayınızdan yola çıkarak size imzalatılan sözleşmenin geçerliliği konusunu irdeleyelim:

İfadelerinizden anlayabildiğimiz kadarı ile size işbaşı yaptığınız işyeri yapacağınız işle ilgili bir eğitim veriyor ve bu eğitimin maddi karşılığında da sizden o işyerinde belirli bir süre çalışmanızı şart koşuyor. Bu süreye uymadığınız takdirde sizden eğitim giderlerini geri talep ediyor. Aslında bu belirli süre çalışma taahhüdü içeren bir sözleşme gibi görünüyor. Bu durumda süreye uymayan tarafın karşı tarafa sözleşmeyi süresinden önce (nedensiz olarak) bozması koşulunda cezai şart ve/veya sözleşmenin geri kalan süresine ait ücretin ödenmesini içeren bir sözleşme türüdür.

Burada anlaşılabileceği gibi sözleşmeyi nedensiz olarak bozan işçi veya işveren karşı tarafa borçlu duruma düşer. Yani karşılıklı borç söz konusudur. Bu karşılıklılık ilkesi aslında sözleşmedeki bu maddenin de geçerlilik şartlarından biridir. Bu konudaki diğer şartlar ise konulan cezai şartın hakkaniyete uygun olması, yani fahiş rakam içermemesi ve kanuna, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı ya da imkânsız olmamasıdır.

∗∗∗

Taraflar haklı nedenlerle sözleşmeyi her zaman sona erdirebilir:

Bununla birlikte hemen belirtmeliyiz ki gerek işçi gerekse işveren İş Kanunu’nda haklı neden olarak yer alan yani işçiye ve işverene derhal fesih hakkı tanıyan emeklilik, askerlik, kadın işçiye evlilik ile ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, sağlık, zorlayıcı sebepler gibi nedenlerden dolayı iş sözleşmesini her zaman sona erdirebilir. Bu durumda bir cezai şart vb. ödeme söz konusu değildir.

Eğitim giderlerinin geri talep edilebilmesi koşulları:

İşçiye verilen eğitim karşılığının saptanan zorunlu çalışma süresinden önce işten ayrılmak sebebiyle geri talep edilmesi (cezai şart) konusuna değinelim:

Çalışma hayatımızda işin gereği olarak verilen eğitim sonrası işbaşı yapılan işyerlerinde sıkça karşılaşılan bir uygulama da eğitim giderlerinin (nedensiz olarak) işten erken ayrılan işçiden geri talep edilmesidir. İşverenlerce sözleşmelere bu konuya ilişkin maddelerin konulabilmesi mümkündür. Ancak bu maddelerin de geçerli olabilmesi belirli koşullara bağlıdır:

Burada da ilk geçerlilik koşulu yine cezai şartın karşılıklı olarak saptanmasıdır. Tek taraflı yani sadece işçi bakımından cezai şart içeren madde geçerli olmayacaktır. Bu konudaki bir diğer şart ise ölçülülüktür. Yani işçiye verilen eğitimin süresi ile sözleşmede işçinin çalışma taahhüdü verdiği sürenin orantılı olması gerekmektedir. Bu koşullar oluştuğunda işçinin iş sözleşmesini belirlenmiş süreden önce feshedilmesi halinde işveren eğitim masrafını işçiden talep edebilecektir.

Ancak işçinin iş sözleşmesini yukarıda da belirttiğimiz haklı nedenlerle feshetmesi halinde (haklı nedeni ispat etmek koşulu ile) cezai şart ödemesi söz konusu olmayacaktır. İşçinin istifa etmesi veya işveren tarafından haklı nedenlerle fesih yapılması halinde eğitim giderleri işçiden talep edilebilecektir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus işverenin işçiden talep edebileceği giderler sadece eğitim kuruluşlarına, eğitmenlere, eğitim materyallerine ve eğitim için ulaşım ve konaklama için yapılan harcamaları talep edebilmesidir. Bu arada işverence işçi adına yapılan eğitim giderlerinin tamamı değil, işçinin çalıştığı ve çalışması gereken sürelere göre oran kurularak indirim yapıldıktan sonra kalan tutarın tahsili talep edilebilecektir.

∗∗∗

Sorunuzda verilen eğitim karşılığında sizden ne kadar süre çalışmanız talep edildiğini belirtmemişsiniz. Yani 14 günlük bir eğitim karşılığı ne kadar süre çalışmanız talep ediliyor, bu sürenin orantılı olması geçerlilik bakımından önem arz ediyor. Ayrıca verilen eğitimin içeriğini bilememekle birlikte konulan cezai şart tutarı abartılı gibi görünüyor. Konu yargısal husumete dönüşürse hâkim takdir hakkını kullanarak bu tutarı indirebilir.

Diğer taraftan sorunuzda belirttiğiniz gibi İş Kanunu’na aykırı 7/24 çalışma süreleri vb. kanunsuz işveren uygulamaları karşısında işçi hiçbir cezai şart ödemeksizin iş sözleşmesini haklı nedenle her zaman sona erdirebilir.

KAYNAK Hüseyin İrfan Fırat / Birgün
DİĞER HABERLER
VEFAT VE BAŞSAĞLIĞI
VEFAT VE BAŞSAĞLIĞI

Sendikamızın Mustafa Kemalpaşa Şube Başkanı, uzun soluklu mücadele arkadaşımız Ömürlü Ulufer, yakalandığı hastalık dolayısıyla hayatını kaybetmiştir.

AÇLIK SINIRI ASGARİ ÜCRETİ AŞTI: YOKSULLUK SINIRI 61 BİN 418 LİRA
AÇLIK SINIRI ASGARİ ÜCRETİ AŞTI: YOKSULLUK SINIRI 61 BİN 418 LİRA

Türkiye’de açlık sınırı, asgari ücrete kıyasla 754 lira daha fazla olarak 17 bin 756 liraya yükseldi. Aynı dönemde yoksulluk sınırı ise asgari ücretin 3.4 katına ulaşarak belirlendi.

ALMANYA’DA ASGARİ ÜCRET 3 BİN EURO OLUYOR
ALMANYA’DA ASGARİ ÜCRET 3 BİN EURO OLUYOR

Almanya’da enflasyon yeniden corona ve Rusya-Ukrayna savaşı öncesi döneme döndü. Yıllık enflasyon mart sonu itibariyle yüzde 2, nisan sonu itibariyle yüzde 2.2 oldu.

COCA COLA İÇECEK’TE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANDI
COCA COLA İÇECEK’TE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ İMZALANDI

Sendikamız ile Coca Cola İçecek arasında şubat ayında başlayan yeni dönem toplu iş sözleşmesi görüşmelerinde anlaşma sağlandı.