Emeğin Gücü, Emekçinin Yanındayız...
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
TEKGIDA-İŞ SENDİKASI
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
TavsanliUn
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
Sibaş
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Doğuş Cips
Dr Oetker
Agthia
BARRY CALLEBAUT
BEL KARPER
Cargill
Doğadan
Tarım Kredi Birlik
Bolez Piliç
Badem Su
İzmir Su
Elmacık Atasu
Sek_Süt
Yudum_Yag
ORYANTAL TÜTÜN PAKETLEME
Olin_Yag
NuhunAnkaraMakarnasi
Nestle_Su
Pinar
Savola
Pepsi
Tuborg_Bira
Nestle cereals
Yepaş Ekmek
Yesaş
Mey
Nestle
Mauri_Maya
Lipton_Dosan
Mondelez
TtlTutun
TrakyaBirlik
TavsanliUn
Tat
Tamek
Sırma Su
Sunel
Sibaş
KristalYag
Knorr_Besan
Kent_Cadbury
Efes
ELİT Cikolata
Erikli_Su
Eti
Evyap
Ferrero
Filiz Makarna
Timtas
Kavaklıdere
ibb kent ekmek
Hayat Su
Haribo
Frito Lay
BAT
Barilla_Makarna
Banvit
Aroma
Ankara Fırınları
Akmina
Alpin Su
Bimbo QSR
Bolca Mantı
BUNGE YAĞ
Chipita Gıda Üretim A.Ş.
Coca Cola
Damla Su
Danone
Doğuş Cips
Dr Oetker
Agthia
10 Mart 2022
AKARYAKIT ZAMLARININ TÜFE’YE ETKİSİ 1.5 PUANI AŞTI (*)

Varsayalım akaryakıtta bugün geçerli olan fiyatlar ay sonuna kadar bir daha hiç artmadı. Şu durumda bile akaryakıttan mart enflasyonuna gelecek etki 1.5 puanı buldu.

AKARYAKIT ZAMLARININ TÜFE’YE ETKİSİ 1.5 PUANI AŞTI (*)

TÜFE’de diğer mal ve hizmetlere hiç zam yapılmasa, akaryakıtın dolaylı etkisi de olmasa bile mart ayı TÜFE artışında yüzde 1.5 kesin.

Akaryakıta bu ay kaç kez mi zam geldi, günleri saymak yeterli görünüyordu. Bugünden geçerli olmak üzere bir zam daha yapılmıştı ki dün akşam pek alışık olunmayan bir gelişme yaşandı ve zamlar geri alındı. Zammın geri alınma gerekçesi Türkiye’deki fiyat oluşumunda esas olan uluslararası piyasalardaki ürün fiyatlarının büyük ölçüde gerilemesi olarak açıklandı. Böylece benzine yapılan 79 kuruşluk ve motorine yapılan 2.25 liralık zam uygulanmadan geri alınmış oldu.

Akaryakıta çok sık zam yapılması, bu zamların TÜFE’ye ne kadar etkide bulunacağına dönük hesaplamamızı da sürekli güncellememizi gerektirdi. Bugün için ilk hesaplamayı iptal edilen zamların uygulanacağı varsayımıyla yapmıştık; ama şimdi bu hesaplamayı da revize etmek gerekiyor.

İptalden sonra bile 1.5 puan

Varsayımımız belli; bugün geçerli olan fiyatlar ay sonuna kadar değişmezse, akaryakıt fiyatları mart ayı tüketici fiyatları endeksini ne kadar etkileyecek?

Bulduğumuz oranı belirttik; 1.5 puan.

Bugünkü fiyatlar ay sonuna kadar değişmese benzinin mart ayı ortalama fiyatı 19.83, motorinin ortalama fiyatı 21.82, otogazın ortalama fiyatı ise 10.83 olacak.

Buna göre şubat ortalamasına kıyasla benzin yüzde 30.1, motorin yüzde 40.7, otogaz ise yüzde 16.4 zam görmüş durumda.

Bu zam oranlarının söz konusu ürünlerin TÜFE’deki ağırlıklarına uygulanması sonucu bulunan etki 1.5 puan.

Ancak şu ayrıntıyı göz önünde bulundurmak gerek. TÜFE kapsamındaki ürünlerin ağırlıkları yıl içinde değişmemekle birlikte önceki aylardaki zam oranlarının düzeyine bağlı olarak hesap yapılan aya olan etki farklılık gösterebiliyor. Akaryakıtta ilk iki aydaki zam oranı da genel TÜFE artışından yüksek olduğu için mart ayına yansıma, görünürde 1.5 puan olmakla birlikte TÜİK tarafından yapılacak detaylı ve teknik hesaplamada bu düzeyin üstünde oluşacaktır. Ama kesin olan akaryakıttan mart endeksine gelecek etkinin en az 1.5 puan olacağıdır. Bu etki 1.55 ya da 1.60 puana kadar bile yükselebilir.

1.5 puan, yalnızca akaryakıttan ve akaryakıta gelen zamların doğrudan yansımasından gelecek bir etki. Akaryakıt zamlarından, özellikle de motorin zammından etkilenmeyecek mal ve hizmet bulunmadığına göre dolaylı etki de çok büyük olacaktır.

Akaryakıtın etkisini birkaç gün önce o günkü zamlara göre 1.07 puan hesaplamış ve bunu yazmıştık. Bu etkiyi düşük bulan okurlar oldu. Unutmayalım TÜFE 400’den fazla mal ve hizmetten oluşuyor. Akaryakıt derken yalnızca üç kalemi kastetmiş oluyoruz ve akaryakıtın TÜFE içindeki ağırlığı da yaklaşık yüzde 5.

Ağırlığı yüzde 5’e yakın olan bir ürün grubundan toplam TÜFE artışına 1.5 puanlık etki gelmesi aslında çok önemli.

Şöyle söyleyelim; akaryakıt dışındaki mal ve hizmetlere hiç zam gelmese bile mart ayı fiyat artışı şu durumda yüzde 1.5 olacak.

Ve bir hatırlatma yapalım; geçen yılın mart ayındaki toplam TÜFE artışı yüzde 1.08 düzeyindeydi. Yani şimdiden geçen yılı aştık bile.

Çift hane olasılığı

Tüm hızıyla sürmekte olan savaşın etkisi keşke yalnızca enerji fiyatlarıyla sınırlı olsaydı. Enerji fiyatları bile Türkiye gibi bu konuda neredeyse tümüyle dışa bağımlı bir ülke için ekonomik yıkım sayılır. Kaldı ki enerjiyle birlikte özellikle gıda maddelerinde de fiyatlar çok hızlı artış gösteriyor.

Dolayısıyla bir yandan enerji ve gıda maddelerindeki fiyat artışı, bir yandan da TL’nin değer kaybetmesiyle bu zamların daha yıkıcı bir hale dönüşmesi mart ayı için çift haneli bir enflasyonu gündeme getiriyor.

Zaten mart enflasyonunun 1.5 puanı şimdiden kesinleşmiş durumda. Yine hep vurguladığımız gibi akaryakıt zammı suya atılan taş değil, adeta kaya! Bu zam kaçınılmaz olarak halka halka yayılacak. İşte mart ayı için çift hane olasılığından söz ederken bu gerçeklerden yola çıkıyoruz.

Faizi indirmenin bedelini ödüyoruz

Ham petrol fiyatlarında genel bir artış vardı, tamam…

Bu artış Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte daha da belirginleşti, ona da tamam… Gerçi dün akşam saatlerinde keskin bir geri dönüş oldu ve petrolün varili 130 dolarlardan 112 dolara indi ama yine de genel yön yukarıydı.

Ancak bizim maliyetimizi artıran tek etken ham petrolün fiyatı değil ki. Bir aydır zaman zaman bu konuya değiniyoruz. İlk olarak 7 Şubat’ta yazmıştık. Biz ham petrolü daha pahalı mal etmemize yol açan çok temel bir yanlışlık yaptık ve o yanlıştan geri de dönemiyoruz.

Yapılan yanlış çok açık; faizi indirdik ve kurun tırmanmasına yol açtık.

Benzin 20 liranın üstünde, motorin de 23 liraya dayandı. Kaldı ki dün geri alınan zamlar uygulansaydı benzin ve motorin 21 ve 25 lirayı geçmiş olacaktı.

Bu arada Türkiye’de motorinin daha ucuz satılmasına alışkınız ama savaş sürecinde motorin talebinin artması, benzinde ise arz fazlası oluşması bu dengeyi tersine çevirdi. Motorin artık benzinden daha pahalı.

Dönelim yine maliyet hesabına…

Hep şu hesabı yapıyoruz, herkesin de yapması gerek.

“Eylül’de başlayarak faizi indirmeyip döviz kurunun normal seyrinde artmasını sağlasaydık, acaba şu an akaryakıt kaç lira olurdu?”

Kimse “Ama petrol fiyatları artıyor” gerekçesine sığınmasın!

Kimse “Ama savaş yüzünden fiyatlar tırmandı gitti” gerekçesini öne sürmesin!

Tamam bunları biliyoruz, görüyoruz ama biz kuru normal artışla götürseydik ne olurdu, ona bakmak gerektiğini söylüyoruz.

Tüm veriler ortada. Doların altı ayda yaklaşık yüzde 12 artarak 8.50’den 9.50’ye gelmesi gerekirdi. Normali buydu. Buna göre kur artışı+petroldeki pahalanma sonucu bir varilin maliyeti yüzde 79 kadar artardı. Geçen yılın eylülündeki akaryakıt fiyatlarını yüzde 79’luk maliyet artışı kadar artırsak şimdi benzini 14 liradan, motorini 13 liradan alabilirdik. Hadi diyelim motorinde sıkıntı var ve fiyatı daha fazla arttı, olsun olsun 15 lira olurdu.

Benzin bugün 20 lira, olması gereken 14 civarıydı, 6 lira fazla ödüyoruz.

Motorin bugün 23 lira, olması gereken 15 civarıydı, 8 lira fazla ödüyoruz.

Bu fazla fazla ödemeyi niye yapıyoruz?

Faizi indirdiğimiz için!

Peki faiz indirmenin neye ve kime yararı oldu?


(*) Yazımın girişinde de vurguladığım gibi benzin ve motorine bugünden geçerli olmak üzere yapıldığı ilan edilen zamlar akşam saatlerinde geri alındı. Zammın geri alınmasına ilişkin açıklama geç saatte yapıldı. Bu yüzden gazetedeki yazım zam uygulamaya girmiş gibi çıktı, onu değiştirme şansım yoktu. Buradaki yazımda, geçerli fiyatları ve onun yansımalarını aktarıyorum.

KAYNAK Alaattin AKTAŞ / Dünya
DİĞER HABERLER
DIŞ TİCARET AÇIĞINDA 100 MİLYARA BİR ADIM KALDI
DIŞ TİCARET AÇIĞINDA 100 MİLYARA BİR ADIM KALDI

Bir yıl önce 43-44 milyar dolar civarında bulunan yıllıklandırılmış ticaret açığı şimdi 98 milyar dolara dayandı. Bir yılda yüzde 100’den fazla artış oldu.

YUMURTA FİYATINDA SERT ARTIŞ
YUMURTA FİYATINDA SERT ARTIŞ

Gıda fiyatlarındaki artıştan yumurta da etkilendi. Geçen ay tanesi 2 lira olan organik yumurtanın fiyatı 4 liraya yükseldi. Esnaf fiyatların haftalık olarak değiştiğini ifade etti.

EPİSTEMOLOJİK KOPUŞ ENFLASYONDA
EPİSTEMOLOJİK KOPUŞ ENFLASYONDA

TÜİK eylül ayında resmi enflasyonun yıllık yüzde 83,45 olarak hesaplandığını açıkladı. 24 yılın en yüksek enflasyonu yaşanırken iktidar baz etkisine güveniyor. Bu enflasyon hesabı ücret zamlarını etkileyecek.

GIDA SEKTÖRÜNDE 106 BİN 821 ŞİRKET RİSKLİ KATEGORİDE
GIDA SEKTÖRÜNDE 106 BİN 821 ŞİRKET RİSKLİ KATEGORİDE

Hazine ve Maliye Bakanlığı gıda sektöründe, 106 bin 821 şirketi vergisel yükümlülüklerini kısmen veya tamamen yerine getirmeyen mükellef açısından riskli kategorisinde bulunduğunu açıkladı.